Þakklæti til félagsfólks efst í huga eftir 34 ár í formennsku

,,Við megum aldrei missa sjónar á kröfum okkar og hætta að berjast fyrir þeim,“ segir Arna Jakobína Björnsdóttir, formaður Kjalar stéttarfélags, í ítarlegu viðtali í blaðinu. Arna Jakobína lætur af formennsku eftir 34 ára forystu, þar sem hún hefur stýrt félaginu í gegnum umfangsmiklar sameiningar og umbreytingar. Í viðtalinu rifjar hún upp stærstu áfangana á sínum ferli. 

Vinnuvikustyttingin var risastór áfangi

Arna Jakobína Björnsdóttir lætur af formennsku Kjalar stéttarfélags

„Það er margt eftirminnilegt frá þessum langa tíma í formennsku félagsins en þegar upp er staðið er þakklæti fyrir samskipti og samvinnu við félagsfólk mér efst í huga. Ég tel það líka hafa verið mikilvægt fyrir félagið að starfa þétt innan raða BSRB og fylgja sífellt því leiðarljósi að okkar starf þjónar almannahagsmunum. Stefið um almannahagsmuni umfram sérhagsmuni er það sem við þurfum að minna okkur á daglega,“ segir Arna Jakobína Björnsdóttir, formaður Kjalar stéttarfélags sem lætur af formennsku í félaginu á aðalfundi nú í lok marsmánaðar. Hún hefur staðið í stafni félagsins í 34 ár og stýrt því í gegnum mikla umbreytingatíma en í dag er Kjölur þriðja stærsta aðildarfélag BSRB og eitt stærsta stéttarfélagið á landsbyggðinni.

Sjúkraliði í formannsstól

„Ég starfaði á sínum tíma sem sjúkraliði á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og var kosin formaður Starfsmannafélags Akureyrarbæjar árið 1992. Fyrstu árin var ég áfram í hálfu starfi á sjúkrahúsinu á móti starfinu hjá STAK en árið 1998 fór ég alfarið í vinnu hjá félaginu. Og hér hef ég verið síðan,“ segir Arna Jakobína þegar sest er niður með henni á skrifstofu Kjalar stéttarfélags við Skipagötu á Akureyri í tilefni af þessum tímamótum.

„Reyndar var ég kosin formaður STAK án þess að hafa setið í stjórn félagsins. Ég þekkti samt talsvert til félagsins því ég var fyrst kjörin trúnaðarmaður árið 1978. Seinna kom ég svo inn í samninganefnd félagsins í tengslum við breytingu á lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. En ég var svo heppin að koma inn í stóran hóp fólks sem hafði unnið mikið fyrir félagið í samningum við Akureyrarbæ. Þessu fólki ber að þakka fyrir þann grunn sem þau lögðu að félaginu,“ segir Arna Jakobína. Þess ber að geta að þann 2. mars síðastliðin voru 85 ár liðin frá stofnun STAK og er því stórt afmælisár Kjalar stéttarfélags í ár.

Tíu félög undir merki Kjalar í sterku landsbyggðarfélagi

Í tíð Örnu Jakobínu sem formanns Kjalar hafa verið tvær stórar sameiningar. Sú fyrri var þegar STAK breytti nafni sínu árið 2004 og fjögur önnur bæjarstarfsmannafélög sameinuðust í Kjöl stéttarfélag, þ.e. Starfsmannafélög Borgarbyggðar, Siglufjarðarkaupstaðar, Dalvíkurbyggðar og Félag opinberra starfsmanna í Húnavatnssýslum.

Árið 2014 sameinaðist Starfsmannafélag Skagafjarðar einnig inn í Kjöl. Síðari stóra sameiningin var svo árið 2022 þegar fjögur bæjarstarfsmannafélög til viðbótar sameinuðust inn í Kjöl; Starfsmannafélög Fjallabyggðar, Fjarðabyggðar, Dala- og Snæfellsnessýslu og Félag opinberra starfsmanna á Vestfjörðum.

Sameiningin gerði alla sterkari

Í dag eru virkir félagar Kjalar um 2000 talsins og eru þeir í störfum hjá 38 sveitarfélögum auk þeirra hópa Kjalarfélaga sem eru í störfum hjá ríkinu og sjálfseignarstofnunum.

„Ég segi oft á vettvangi BSRB að ég sé með 10 hatta formanna innan bandalagsins en með uppbyggingu Kjalar höfum við náð að sameina þorra bæjarstarfsmannafélaga á landsbyggðinni í eitt félag, á Vesturlandi og Vestfjörðum, Norðurlandi og allt austur á Austfirði. Þetta tel ég hafa verið mjög mikilvægan áfanga fyrir okkur landsbyggðarfólk. Lítil félög hafa ekki burði til að vera með skrifstofuhald og fasta starfsmenn. Þess vegna er enginn vafi að fyrir fólkið í þessum félögum var mikil breyting að verða hluti af stærri heild, fá meiri þjónustu, aðgang að fleiri orlofshúsum, skilvirkari og hraðari afgreiðslu styrkja og þannig mætti áfram telja. Ég veit líka að það var mikið álag fyrir formenn og stjórnarfólk í þessum litlu félögum að sinna félagsstarfinu í sín um frítíma. Við getum því verið stolt af því að hafa stigið það heillaskref að sameinast undir einu merki Kjalar stéttarfélags og fylkja liði sem ein öflug heild opinberra starfsmanna á landsbyggðinni. Sameiningin tel ég að hafi gert alla sterkari, öflugir trúnaðarmenn félagsins standa þétt saman, upplýsingaflæði til félagsfólks hefur aukist, afgreiðsla mála sem félagsfólk leitar með til félagsins er hraðari, styrkir eru afgreiddir vikulega hjá okkur og þannig gæti ég talið áfram. Þetta gerist allt vegna þess að hægt er að ráða gott starfsfólk sem heldur félaginu gangandi. Lengst af vorum við Margrét Árnadóttir tvær hér á skrifstofunni en nú erum við sex,“ segir Arna Jakobína.

Eftirminnilegir þjóðarsáttarsamningar

Arna Jakobína hefur verið varaformaður BSRB frá árinu 2009 og rennur hennar kjörtímabil út á þingi bandalagsins árið 2027. Því má segja að hún stigi í áföngum af sviði stéttabaráttunnar eftir þennan langa starfsferil. En hvaða hápunktar koma upp í hennar huga, litið til baka yfir þann tíma sem hún hefur verið í stéttabaráttunni.

„Án nokkurs vafa eru það þjóðarsáttarsamningarnir árið 1990. Það var nokkurs konar eldraun fyrir mig, mín fyrsta reynsla af kjarasamningagerð. Þarna unnum við líka varnarsigur með fyrsta kjarasamningnum við ríkið í kjölfar verkaskiptalaganna. Ég nefni líka breytinguna á lífeyrissjóðakerfi opinberra starfsmanna árið 1997 og breytinguna á kjarasamningsumhverfinu það ár. Svo vorum við í fimm vikna verkfalli sem er líka er eftirminnilegt.“

Vinnuvikustytting loks í höfn

„Síðast en ekki síst nefni ég svo styttingu vinnuvikunnar árið 2020. Það er mál sem við BSRB félagar höfum barist fyrir í mjög langan tíma og ég fagnaði þessum áfanga ekki síst sem fyrrum vaktavinnustarfsmaður. Ég man vel að það var keppikefli árið 1975 þegar ég byrjaði í vaktavinnunni að ná vinnuvikunni niður í 32 tíma. Við getum sagt að stytting vinnuvikunnar sé skólabókardæmi um að í stéttabaráttu á aldrei að gefast upp og hætta að berjast fyrir málunum. Við megum aldrei missa sjónar á kröfum okkar og hætta að berjast fyrir þeim,“ segir Arna Jakobína en minnir einnig á að enn sé nokkuð í land að allir taki þessa kerfisbreytingu í sátt.

„Því miður eru ýmsir stjórnendur á vinnustöðum sem stöðugt spyrna við fótum og reyna að komast fram hjá því að útfæra vinnuvikustyttinguna eins og samið var um. En á þeim vinnustöðum þar sem breytingunni var tekið af jákvæðni eru allir sáttir og glaðir.“

Átök við stjórnendur á vinnustöðum að aukast

Á löngum tíma í formennsku stéttarfélags hefur Arna Jakobína þurft að hafa samskipti við mjög stóran hóp vinnuveitenda og stjórnenda. Tímarnir eru gjörbreyttir, aðgengi að upplýsingum sömuleiðis. Þrátt fyrir það segir hún að ef eitthvað er þá þurfi að takast meira á við yfirmenn vinnustaða um réttindamál á síðari árum en áður fyrr.

„Því miður finnst mér vanþekking og hreinlega vanvirðing fyrir umsömdum réttindum launafólks vera að aukast. Ég rek mig oft á að stjórnendur kynna sér ekki samninga og réttindi launafólks og túlka hlutina eftir eigin höfði. Þetta er mikil breyting frá því ég kynntist kjarasamningum fyrst. Þá upplifði starfsfólk sig sem hluta af heild, byggði sína vinnu á kjarasamningum og að rétt skuli vera rétt. Núna vantar upp á þessa hugsun hjá yfirstjórn á mörgum vinnustöðum og ég skynja líka að ef eitthvað er flókið þá er reynt að komast fram hjá hlutunum frekar en að kynna sér þá í þaula og reyna að skilja. Hvað þetta varðar finnst mér hafa orðið afturför með árunum,“ segir Arna Jakobína. Hún nefnir sem dæmi þessu tengt að samskiptum við starfsmenn og upplýsingamiðlun frá vinnuveitanda sé ábótavant og dæmi um uppsagnir starfsfólks með tölvupósti án þess að vinnuveitandi eða fulltrúi vinnuveitenda ræði við viðkomandi starfsmann.

„Þetta er vanvirðing sem enginn lét sér í hug koma áður fyrr, jafnvel þó tölvupóstur væri kominn til skjalanna. Það er dapurlegt ef þetta er það sem við sjáum fara að gerast í auknum mæli eftir því sem mannauðsstjórum í stofnunum fjölgar. Mér finnst líka oft gleymast þegar fólk kemur inn í stjórnunarstöður á opinbera markaðnum úr störfum á almenna markaðnum að þá þarf að hafa í heiðri talsvert önnur vinnubrögð. Við erum almannaþjónusta og því má aldrei gleyma. En að þessu sögðu þá ber einnig að nefna að margir stjórnendur gera vel við sitt fólk, styðja það og hvetja, m.a. til símenntunar. Á þeim vinnustöðum mælist líka mikil ánægja.“

Hvergi má slaka á í jafnréttisbaráttunni

Í beinu framhaldi af umræðu um virðingu og baráttumál víkur Arna Jakobína orðum að kvennabaráttunni sem hún hefur allan sinn formannsferil lagt ríka áherslu á. Auk þess að kvennabaráttan er hennar hjartans mál þá eru konur í meirihluta félagsfólks Kjalar sem og innan BSRB í heild.

„Líkt og með styttingu vinnuvikunnar sem ég nefndi áðan þá má ekki láta deigan síga í réttindabaráttu kvenna á komandi árum. Enn berjumst við fyrir jafnrétti með 50 ára afmæli kvennaverkfalls nýafstaðið. Þetta er barátta hér á Íslandi sem fólk verður að fara að átta sig á út á hvað gengur. Hún gengur ekki út á jafnt uppvask í heimahúsum! Hún gengur út á að virðing fyrir kvennastörfum verði jöfn á við karlastörf og að kvennastörf og konur séu ekki talaðar niður í íslensku samfélagi. Menning og hugsun ræður því hvernig viðhorfin speglast og þar sem tekist hefur að taka í burtu þessar karllægu ímyndir sem vega meira en kvenlægar þá miðar okkur fram á veg en þar sem sú hugsun og skilningur eru ekki til staðar næst ekki árangur. Þessu erum við að berjast fyrir og í mínum huga er ekki nóg að það séu konur í öllum stöðum heldur verða þær líka að vera kvenfrelsiskonur. Ef kona sem fer í stjórnunarstöðu hefur ekki þá hugsun þá mun hún engu breyta um stöðu kvenna á sínum vinnustað. Þá er hún einfaldlega að láta stjórnast af ákveðnu kynjakerfi sem fyrir er,“ segir Arna Jakobína ákveðin.

Arna Jakobína vísar til þess að dæmi séu um að konur í stjórnunarstöðum á sumum vinnustöðum hafi smættað kvennaverkfallið og jafnvel látið frá sér fara að þessar baráttuaðferðir séu úreltar.

„Getur baráttan verið úrelt þegar ekki hefur náðst meiri árangur en tölfræðin ber með sér? Mér er spurn. Öll tölfræði sýnir að konur eru látnar gjalda þess að vera konur varðandi ofbeldi, fjármál og fleira. Þessi barátta þarf því að halda áfram á okkar vettvangi af fullum þunga. Við eigum að hafa fulla trú á mætti okkar til að gera gott samfélag enn betra því sagan sýnir að saman höfum við náð árangri,“ segir Arna Jakobína.

Mikill heiður að starfa fyrir félagsfólkið

Sem fyrr segir starfar Arna Jakobína í stjórn BSRB fram á næsta ár og sinnir ýmsum verkefnum tengdum verkalýðshreyfingunni út þetta ár.

„Það hefur verið mér mikill heiður og ánægja að starfa fyrir félagsfólk Kjalar og vinna með öflugu og metnaðarfullu fólki að sameiginlegum hagsmunum. Ég get ekki annað en verið afar þakklát fyrir það traust sem mér hefur verið sýnt og fyrir þá ómetanlegu samstöðu sem hefur einkennt starf félagsins í gegnum tíðina. Stjórnir hafa verið samstíga og stjórnarfólk átt farsælt samstarf.

Ég treysti því að Kjölur muni áfram vaxa og eflast með nýju fólki, nýjum hugmyndum og sterkri samstöðu. Þegar ég horfi yfir þann öfluga hóp sem nú stígur fram og gefur kost á sér til forystustarfa fyrir félagið fyllist ég bjartsýni.“

Viðtalið við Örnu Jakobínu, sem og fleiri viðtöl, fréttir og fróðleik, má finna í nýjasta tölublaði Kjölfestu.