Veikindi, vinnuslysaréttur og sjúkradagpeningar

Þegar laun falla niður og rétturinn tæmdur

Hægt er að vera áfram til meðferðar hjá Virk þó laun falli niður. Réttur til launalaus veikindaleyfis varir jafnlengi og veikindaréttur viðkomandi var samkvæmt kjarasamningi. 

Ef veikindi vara lengur en rétturinn til launa frá atvinnurekanda nær þá eru næstu skref: 

1. Sjúkrasjóður stéttarfélags: Hægt er að sækja um sjúkradagpeninga til Kletts styrkjarstjóðs.
2. Sjúkratryggingar Íslands: Ef réttur hjá styrktarsjóði er tæmdur eða ekki til staðar og sjúkradagpeningar fullnýttir og veikindi vara ennþá. Þá er sótt um til Sjúkratrygginga Íslands og óska eftir endurhæfingalífeyri eða sjúkradagpeninga.
3. Örorkulífeyrir: Ef þannig fer að heilsu og starfshæfni er ekki náð þá gætur komið til álita að sækja um örorlumat og fara á varanlegan örorkulífeyri. En það er ekki gert nema í samráði og samtali við þinn læknir. Ef þú nýtur þjónustu Virk þá aðstoða þau alla í umsóknarferli bæði fyrir endurhæfingalífeyri og ororkulífeyri. 
4. Athugið ekki er hægt að skrá sig á atvinnuleysisbætur þegar um veikindi er að ræða. Atvinnuleitendur þurfa að vera starfshæfir. 

Þegar starfshæfni er náð þá þarf að skila inn starfshæfninsvottorði samkvæmt kjarasamningi eftir einn mánuð í veikindum samkævmt kjrasamningi. 

Í vinnurétti er túlkunin sú að fjarvistir vegna valkvæðra aðgerða flokkist ekki undir veikindi eins og þau eru skilgreind í kjarasamningum.
Starfsmenn sem eru frá vinnu vegna slíkra aðgerða geta því átt von á að þurfa að nota orlof sitt eða óska eftir launalausu fríi þann tíma sem þeir eru frá vinnu.
Það er nokkuð misjafnt hvernig sveitarfélög, stofnanir/starfsstaðir koma til móts við starfsfólk í aðstæðum sem þessum en margar hafa sett sér reglur varðandi þessi mál.

Áfengis- eða vímuefnameðferð

Fær félagsfólk geidd laun á meðan á áfengismeðferð stendur? það er samkomulagsatriði á milli starfsmanns og sveitarfélaga, stofnunar/starfsstaðar. Oftast hafa þau sett ákveðnar reglur sem settar eru af vinnuveitendum varðandi þessi mál. T.d. að starfsmaður hafi unnið lengi í ákveðinn tíma og eins hvort starfsstaðurinn greiði meðferð einu sinni eða oftar eða jafnvel alls ekki.
Rétturinn til launa vegna áfengis- og fíknisjúkdóma er ekki varinn í veikindakafla kjarasamninga.Vgna þess að skv. vinnurétti er ekki litið á þá sjúkdóma sem veikindi. Þar af leiðandi er það ekki skylda vinnuveitanda að greiða laun á meðan stm. er í áfengis- eða efnameðferð. Skoðoa þarf greiðslu frá TR ef um bið eftir meðferð er að ræða. Það er tekið tillit til þess ef aðstæður eru þannig að tímabundið er ekki hægt að komast í þjónustu.

 Nánar má sjá á vef sjúkratrygginga Íslands þar sem sótt er um endurhæfingalífeyri

Atvinnusjúkdómar

Með atvinnutengdum sjúkdómi er átt við sjúkdóm eða sjúkdómsástand sem kemur fram, versnar eða ágerist vegna vinnu eða aðstæðna í starfsumhverfi en telst þó ekki orsakast beint af vinnu eða aðstæðum í starfsumhverfi á grundvelli læknisfræðilegra gagna og annarra viðurkenndra gagna. Sjúkratryggingar hafa það hlutverk að meta hvort sjúkdómur sem talinn er upp í viðauka I við reglugerð um atvinnusjúkdóma hafi orsakast af vinnu eða aðstæðum í vinnuumhverfi.

Dæmi um atvinnusjúkdóma er heyrnarskerðing sem kemur til vegna hávaða á vinnustað, öndunarfærasjúkdómar, húðsjúkdómar og sjúkdómar tengdir asbestmengun.

Nánar má sjá á vef Vinnueftirlitsins

Ef starfsmaður veikist eða slasast í orlofi, á hann rétt á að fá þá daga bætta sem nýtt orlof síðar.

Til þess að þessi réttur virki þarf að uppfylla tvö skilyrði:

• Tilkynna strax: Láta þarf yfirmann vita án tafar með sannanlegum hætti (t.d. í tölvupósti eða SMS).
• Læknisvottorð: Starfsmaður verður að framvísa læknisvottorði sem staðfestir að hann hafi verið óvinnufær og getað þar af leiðandi ekki notið orlofsins.

Í þessum tilfellum er heimilt að flytja þetta ótekna orlof yfir á næsta ár (sbr. grein 4.6.2). Óskað eftir öðrum tíma orlofs og skal orlofið ákveðið í samráði atvinnurekanda við starfsmanninn en þó eins fljótt og unnt er eftir að veikindunum lýkur.

Dæmi um tilkynningu:

Efni: Tilkynning um veikindi í orlofi – [Nafn þitt]

Sæl(l) [Nafn yfirmanns],

Ég vil tilkynna að ég veiktist í dag, [dagsetning], og get því miður ekki notið orlofsins míns sem skyldi. Ég mun leita til læknis og skila inn læknisvottorði fljótlega.

Ég læt vita jafnskótt og ég verð aftur vinnufær.

Bestu kveðjur,
[Nafn þitt]

Sjá fleira hér um orlof og veikindi

Allir starfsmenn skulu njóta réttinda skv. lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglugerðum settum á grundvelli laganna.

Hvað er vinnuslys

Slys er skilgreint sem óvæntur, utanaðkomandi atburður sem veldur meiðslum á líkama. Vinnuslys er slys sem gerist í tenglum við vinnu starfsmanns. Í IV. kafla laga um almannatryggingar (nr.100/2007) er fjallað um vinnuslys. Þar segir að maður sé í vinnu þegar hann er á vinnustað á þeim tíma sem honum er ætlað að vera að störfum, svo og í matar- og kaffitímum, í sendiferðum í þágu vinnuveitanda eða í nauðsynlegum ferðum til vinnu og frá, enda sé aðeins um að ræða ferðir sem farnar eru samdægurs milli vinnustaðar og heimilis eða matstaðar. Sama gildi um lengri ferðir af þessu tagi ef starfsmaður er á launum hjá vinnuveitanda í ferðinni.

Slys telst ekki verða við vinnu ef það hlýst af athöfnum slasaða sjálfs sem ekki standa í neinu sambandi við vinnuna. Ef t.d. starfsmaður fer af vinnustað í hádeginu í einkaerindum og slasast þá telst það ekki vinnuslys þó það sé slys.

Vinnuslys eru tilkynningarskyld

Öll vinnuslys og óhöpp á að tilkynna og skrá. Vinnuslys sem veldur veikindafjarvist sem nemur meira en degi til viðbótar við slysdag eða eru til þess fallin að valda alvarlegu heilsutjóni eru tilkynningarskyld til Vinnueftirlits ríkisins og Tryggingastofnunar.

Vinnuveitandi ber ábyrgð á því að senda inn tilkynninguna til Vinnueftirlitsins og Sjúkratrygginga Íslands þegar um vinnuslys er að ræða.

Hinum slasaða, eða öðrum sem vilja gera kröfu til bóta, ber að fylgjast með því að tilkynningaskyldu sé fullnægt. Leita má aðstoðar lögreglu ef atvinnurekandi vanrækir að tilkynna um slysið.
Ef tilkynningaskylda er vanrækt skal það ekki vera því til fyrirstöðu, að hinn slasaði geti gert kröfu til bóta. Krafan verður þó að berast innan árs frá slysinu.

Laun í fjarvistum vegna vinnuslyss, slysadagpeningar

Starfsmaður á rétt á launum til samræmis við veikindarétt kjarasamnings frá upphafi fjarvista þegar um vinnuslys eða slys á eðlilegri leið til og frá vinnu er að ræða. Ef starfsmaður er óvinnufær vegna vinnu í minnst 10 daga, greiðir Tryggingastofnun ríkisins dagpeninga (slysadagpeninga) frá og með 8. degi eftir að slysið varð. Vinnuveitandi á rétt þessum greiðslum fyrir þann tíma sem viðkomandi er á launum en eftir það renna þær til starfsmanns. Sjá nánar 33. gr. laga um almannatryggingar (nr. 100/2007).

Tilkynning um vinnuslysið þarf að hafa borist frá vinnuveitanda Tryggingastofnun til þess að dagpeningar (slysadagpeningar) verði greiddir.

Útlagður kostnaður vegna vinnuslyss

Starfsmanni ber að fá greidd þau útgjöld sem hann hefur orðið fyrir vegna vinnuslyss og slysatryggingar almannatrygginga bæta ekki. Tilkynning um vinnuslysið þarf að hafa borist Sjúkratryggingum Íslands til þess að hún bæti þann hlut af kostnaði starfsmanns sem henni ber samkvæmt nefndu lagaákvæði. Fylla þarf út eyðublaðið með tilliti til þess hvernig stofnun kýs að haga uppgjöri á útgjöldum starfsmanns vegna vinnuslyss en það er hægt með tvennum hætti. Annars vegar þannig að Sjúkratryggingar greiði starfsmanni það sem þeim ber og stofnun greiði honum það sem á vantar við útlagðan kostnað. Hins vegar getur stofnun greitt starfsmanni allan útlagðan kostnað og fengið endurgreitt frá Sjúkratryggingum þeirra hluta.

Almenn slys við vinnu og á beinni leið til og frá vinnu

Slys við vinnu eða á beinni leið til og frá vinnu sem ekki má rekja til sakar atvinnurekanda skapa sama greiðslurétt í forföllum frá vinnu og önnur veikindi. Að auki geta bæst við dagvinnulaun í allt að 91 dagur skv. gr. 12.2.1 * í kjarasamningum Kjalar. Vinnuveitandi greiðir flutning hins slasaða til heimilis eða sjúkrahúss og greiðir eðlilegan sjúkrakostnað meðan hann nýtur launa, annan en þann sem Tryggingastofnun greiðir.
* Þeir sem eiga lengri rétt en 175 daga njóta ekki 91 dags vegna vinnuslys.

Skaðabótaskyld slys við vinnu

Vinnuslys sem rekja má til sakar vinnuveitanda eða annarra aðila sem hann ber ábyrgð á eru skaðabótaskyld. Það þýðir að allt fjárhagslegt og ófjárhagslegt tjón (miski) er greitt, hvort heldur það er tímabundið tjón (launatap í forföllum) eða varanlegt (örorka). Vinnuveitandi ber allan sjúkra- og flutningskostnað, annan en þann sem Tryggingastofnun greiðir. Beri launamaður að hluta til ábyrgð á tjóni sínu getur það leitt til þess að sök verði skipt milli hans og vinnuveitanda. Nauðsynlegt er að halda saman öllum kvittunum vegna útlagðs kostanaðar og eignatjóns.

Flest slys valda tjóni á líkama og heilsu. Sumar afleiðingar eru lengi að koma fram og ungt fólk telur sig oft verða fyrir minna tjóni en síðar kemur í ljós. Í flestum tilvikum er nauðsynlegt að njóta leiðsagnar stéttarfélaga, starfsmanna þeirra og lögfræðinga til þess að tryggja sönnun og að öllum réttindum samkvæmt viðeigandi kjarasamningum, tryggingum og lögum sé til haga haldið.

Ferli máls þegar um vinnuslys er að ræða

1. Það er mikilvægt að tryggja að atvinnurekandi sendi Vinnueftirlitinu og Sjúkratryggingum tilkynningu vegna vinnuslyssins. Þá fer starfsmaður með sína reikninga vegna útlagðs kostnaðar í tengslum við slysið til atvinnurekanda (starfsmannahalds) og atvinnurekandi endurgreiðir starfsmanni. Atvinnurekandinn sækir sjálfur til Sjúkratrygginga til að fá endurgreitt.

2. Því næst er beðið eftir að heilsufar starfsmanns sé orðið stöðugt og starfsmaður muni ekki ná meiri bata eftir slysið (stöðugleikapunkti). Staðfestingu þess þarf að fá hjá lækni. Rétt er að geta þess að biðin eftir þessum tímapunkti fer eftir um hvernig líkamstjón er að ræða t.d. fer örorkumat ekki fram fyrr en a.m.k. ár er liðið frá slysi vegna þess að þá fyrst er talið óhætt að meta hvort afleiðingar slyss séu varanlegar.

3. Þá er haft samband við lögmann. Lögmaðurinn þarf að fá afrit af tilkynningu til Vinnueftirlitsins og Sjúkratryggingum og atvikaskráningu ef hún er fyrir hendi. Eða hvað eina annað sem felur í sér staðfestingu atvinnurekanda á að vinnuslysið hafi átt sér stað. Lögmaður óskar sjálfur eftir áverkavottorði frá lækni (innheimtir það síðar frá ríkissjóði).

4. Lögmaður metur tjónið og setur fram kröfu í samræmi við það. Bætur eru mjög misjafnar og fer alfarið eftir afleiðingum slyssins og hvort þau séu varanleg eða tímabundin. Því er mikilvægt að bíða eftir þeim punkti þegar heilsufarið er orðið stöðugt og læknir vottar það. Minniháttar slys eins og glóðurauga tekur eðli málsins samkvæmt mesta lagi nokkra mánuði en alvarlegur heilsubrestur sem leiðir til örorku þá þarf að bíða í ár. Bætur fyrir tímabundin tjón geta numið allt frá 50 þúsund en varanlegt tjón getur hlaupið á milljón(um) – afar misjafnt eftir áhrifum og afleiðingum slyss.

5. Loks fer lögmaðurinn á fund ríkislögmanns eða viðkomndi tryggingafélag sveitarfélags  og þeir ganga frá samningi um uppgjör. Í tilfellum ríkisstarfsfólks þá greiðir Ríkissjóður kostnaðinn vegna lögmannsaðstoðar.

Hér er fjallað um ákvæði sem forstöðumenn eða yfirmenn hafa heimild til að leyfa að starfsmaður vinni skert starf samkvæmt læknisráði og ákvæðum kjarasamninga ríki, sjálfseignastofnana og sveitarfélaga

Þetta er heimildarákvæði sem forstöðumaður ákveður hvort hann nýtir eða ekki eins og áður sagði. Einnig skal áhersla á það lögð að hér er alltaf um tímabundna ráðstöfun að ræða. Upphaflega var heimildin til þess hugsuð að starfsmaður sem verið hefði frá í lengri tíma vegna veikinda eða slyss, fengi aðlögunartíma er hann kæmi aftur til starfa og gæti í áföngum tekið upp fullt starf að nýju, t.d. með því vinna hálft starf fyrstu vikurnar. Þetta er heimild vinnuveitanda til að veita tímabundinn afslátt frá uppfyllingu vinnuskyldu og gildir aðeins á tímabilum þegar vinnuskylda er innt af hendi, þ.e. fellur niður í orlofstöku og annarri fríatöku.

Talning veikindadaga starfsmanns sem vinnur skert starf vegna slysa eða veikinda (hlutaveikinda) skal þannig framkvæmd: Talning er eins og um tvo starfsmenn væri að ræða, sem gegna hvor sínu hlutastarfinu, annar er veikur en hinn frískur. Telja skal veikindadaga hjá hinum veika miðað við hlutfall veikindalauna en sá fríski ávinnur sér veikindarétt í samræmi við unnið starfshlutfall.

Sumarorlof hjá starfsmanni sem fær leyfi til að vinna hluta úr starfi. 

Það er útilokað að starfsmaður teljist að hálfu veikur og að hálfu frískur í orlofi. Fríið telst að fullu til orlofstöku nema læknir votti að starfsmaður geti ekki notið orlofs en þá telst fríið að fullu til veikinda. Verði slíkt rof í notkun umræddrar heimildar er einsýnt að endurskoða þarf framhald þess samkomulags sem gert var um hlutastarf. Ef þetta er ekki hægt þá fer viðkomandi ekki í orlof heldur frestar orlofi þar til starfshæfni er náð.

Sjá grein 12.2.10 í kjarasamningum félagsins við ríki og sveitarfélög hljóðar svo:
Ef starfsmaður að læknisráði og með leyfi forstöðumanns vinnur skert starf vegna slyss eða veikinda, skal miða greiðslu veikindalauna fyrir dagvinnu við það starfshlutfall sem vantar á að hann sinni fullu starfi.
 

Heimilt er að greiða dagpeninga í allt að 60 daga vegna langvarandi veikinda maka eða barna sjóðfélaga enda missi hann launatekjur vegna þeirra. 

ATH!
Þegar sótt er um dagpeninga þurfa eftirfarandi gögn að fylgja:

•   Vottorð vinnuveitanda 

•    Læknisvottorð sem staðfestir óvinnufærni á því tímabili sem sótt er um sjúkradagpeninga.

•   Tveir (2) síðustu launaseðlar (hægt að sækja af heimabanka eða hjá atvinnurekanda)

•   Staðfesting frá RSK um nýtingu persónuafsláttar (þjónustuvefur RSK.IS)

Athugið að mjög mikilvægt er að umsókn og fylgiskjölum vegna dagpeninga sé skilað eigi síðar en 20. þess mánaðar sem veikindarétti líkur. 

Skoða hér heimsíðu Kletts Styrktarsjóðs