Gott að vita um réttinn til orlofs

Ef starfsmaður veikist eða slasast í orlofi, á hann rétt á að fá þá daga bætta sem nýtt orlof síðar.

Til þess að þessi réttur virki þarf að uppfylla tvö skilyrði:

• Tilkynna strax: Láta þarf yfirmann vita án tafar með sannanlegum hætti (t.d. í tölvupósti eða SMS).
• Læknisvottorð: Starfsmaður verður að framvísa læknisvottorði sem staðfestir að hann hafi verið óvinnufær og getað þar af leiðandi ekki notið orlofsins.

Í þessum tilfellum er heimilt að flytja þetta ótekna orlof yfir á næsta ár (sbr. grein 4.6.2). Óskað eftir öðrum tíma orlofs og skal orlofið ákveðið í samráði atvinnurekanda við starfsmanninn en þó eins fljótt og unnt er eftir að veikindunum lýkur.

Dæmi um tilkynningu:

Efni: Tilkynning um veikindi í orlofi – [Nafn þitt]

Sæl(l) [Nafn yfirmanns],

Ég vil tilkynna að ég veiktist í dag, [dagsetning], og get því miður ekki notið orlofsins míns sem skyldi. Ég mun leita til læknis og skila inn læknisvottorði fljótlega.

Ég læt vita jafnskótt og ég verð aftur vinnufær.

Bestu kveðjur,
[Nafn þitt]

Meginreglan er sú að orlof og uppsagnarfrestur eiga ekki að fara saman. Dómsfordæmi sýna að atvinnurekanda er með öllu óheimilt að skikka starfsmann einhliða í orlof á uppsagnarfresti. Ef starfsmaður er sendur í orlof á þessu tímabili án samþykkis hans, á hann kröfu á að uppsagnarfresturinn lengist sem orlofsdögunum nemur. 

Framkvæmdin fer eftir því hvernig starfslokin eru skipulögð:

• Uppgjör við starfslok: Ef starfsmaður vinnur ekki út frestinn, eða neitar að taka út frí á uppsagnarfrestinum, á hann óskoraðan rétt á að fá allt áunnið orlof gert upp og greitt út í peningum við starfslok.
• Að eigin ósk: Ef þú ákveður að segja upp starfi þínu, getur þú átt frumkvæðið og óskað eftir því við vinnuveitanda að þegar skipulagt orlof falli inn í sjálfan uppsagnarfrestinn.

Gátlisti við starfslok: Hafðu þetta í huga

• Allt á blað: Tryggðu að öll loforð og samkomulög um starfslokin séu skrifleg. Munnleg samkomulög eru nánast ómöguleg í sönnunarbyrði ef upp kemur ágreiningur. En munnleg loforð eiga að standa.
• Yfirfara orlofstíma: Passaðu að nákvæmur fjöldi áunninna orlofstíma (bæði frá yfirstandandi ári og eftirstöðvar frá fyrra ári) sé tilgreindur og staðfestur í samningnum.
• Enginn þrýstingur: Ekki skrifa undir neitt samkomulag í flýti eða undir þrýstingi á fundi. Þú átt ávallt rétt á að taka skjalið með þér heim til að fara yfir það.
• Hafðu samband við Kjöl: Við hvetjum félagsfólk eindregið til að senda drög að starfslokasamningi til okkar hjá Kili áður en skrifað er undir. Við yfirförum hvort réttindi þín séu tryggð. Starfslokasamningar eru ekki algengir og er algjör undantekning. 

Flutningur orlofs milli ára er óheimill sbr. grein 4.6.2 og 4.6.3. og samkæmt 13. grein orlofslaga nr. 30/1987 
Undantekning er að þá er heimilt að flytja ótekið orlof til næsta árs ef um veikindi eða slys er að ræða. 

Ef starfsmaður tekur ekki orlof eða hluta af orlofi, að skrifalegari beiðni yfrimanns, getur orlofið geymst til næsta orlofsárs, enda hafi starfsmaður ekki lokið orlofstöku á orlofsárinu. þegar svona staða kemur upp þá skal biðja um það skriflegt þar sem sá hluti orlofs sem frestast gæti fengið lengingu um 25%. 

Sama gildir um starfsmann í fæðringar- og foreldraorlofi. Í slíkum tilvikum getur uppsafnað orlof aldrei orðið meira en 60 daga.

Upplýsingar um stöðu þegar áunnins og ótekins orlofs skulu vera starfsmönnum aðgengilegar í tímaskráningarkerfi stofnunar.

Við starfslok á starfsmaður rétt á að fá allt áunnið og ótekið orlof gert upp og greitt út með síðustu útborgun. Uppgjörið miðast við hversu mikið orlof hefur safnast upp á yfirstandandi orlofsári, ásamt eventuellt eftirstöðvum frá fyrra ári.

Uppsöfnunin reiknast í hlutfalli við starfshlutfall (dæmið hér að neðan miðast við 100% starf).

Dæmi um orlofsuppgjör

Dæmi um uppgjör (miðað við 100% starf):
Starfsmaður lætur af störfum 30. september (búinn að vinna í 5 mánuði inn á nýja orlofsárið, þ.e. maí–september):

• Áunnið nýtt orlof: 5 mánuðir × 18 stundir = 90 stundir
• Ótekið orlof frá fyrra ári: 216 stundir (ef engir dagar voru teknir)
• Samtals til útborgunar: 90 + 216 = 306 stundir

Athugið: Ef um hlutastarf er að ræða skerðast stundirnar í samræmi við starfshlutfallið.

Hinn fyrsta maí ár hvert eða fyrsta júní ár hvert skal starfsmaður sem er í starfi til 30. apríl næst á undan, fá greidda sérstaka eingreiðlu, orlofsuppbót, er miðast við fullt starf næstliðið orlofsár. Greitt skal hlutfallslega við starfshlutfall og starfstíma.

Upphæð og ávinnslureglan fer eftir þeim kjarasamningi sem starfað er eftir. 

Kynntu þér kjarasamninginn sem þú tekur laun eftir. Hann er skilgreindur á launaseðli þínum.

Orlof skal vera 30 dagar (216 stundir miðað við 36 virkar vinnustundir á viku) miðað við fullt starf. Ávinnsla orlofs skal vera hlutfallsleg miðað við starfshlutfall og starfstíma starfsmanns.

Skoða þarf viðkomandi kjarasamning hverju sinni. 

Orlofsárið er frá 1. maí til 30. apríl.
Ef breytingar verða á starfshlutfalli á orlofsárinu þarf að taka tillit til þess í launaútreikningi við töku orlofs. Launalaus leyfi skerða ávinnslu orlofs.

Tímabil sumarorlofs er frá 1. maí til 15. september.
Starfsmaður á rétt á að fá allt orlof sitt allt að 30 daga orlof, þar af 15 daga samfellda, á sumarorlofstímabilinu, enda verði því komið við vegna starfa stofnunar.

Yfirmaður ákveður í samráði við starfsmann, hvenær orlof skuli veitt. Yfirmanni er skylt að verða við óskum starfsmanns um hvenær orlof skuli veitt á sumarorlofstíma ef því verður við komið vegna starfssemi stofnunar.

Ákvörðun um sumarorlof skal liggja svo fljótt sem verða má og eigi síðar en 31. mars og tilkynna starfsmanni með sannarlegum hætti, svo sem í tímaskráningarkerfi stofnuna, nema sérstakar ástæður hamli.

Sé orlof eða hluti orlofs tekið utan sumarorlofstímabils, að skriflegri beiðni yfirmanns, skal sá hluti orlofsins lengjast um 25%.

Hafi starfsmaður átt gjaldfallið orlof þann 1. maí 2019, allt að 60 daga, ekki nýtt þá daga fyrir 30. apríl 2023, falla þeir dagar niður sem eftir standa.

Komi starfsmaður úr öðru starfi án þess að hafa notið áunnins orlofs, þá á hann rétt á ólaunuðu orlofi í allt að 30 daga.
Gildir ekki um sumarstarfsmenn í afleysingu.

 Í orlofslögum er fjallað um rétt til orlofstöku og rétt til orlofslauna. Orlofsrétturinn er því tvískiptur:
• réttur starfsmanns til orlofstöku
• réttur starfsmanns til launa í orlofi (orlofslauna og/ eða orlofsfjár)

Sem dæmi má nefna að ef starfsmaður ræður sig til starfa hjá nýjum vinnuveitanda 1. maí á hann ekki rétt á að fá greitt orlof hjá nýja vinnuveitandanum um sumarið. Hann á aftur á móti rétt á ólaunuðu orlofi í allt að 30 daga. Það þýðir að hann á rétt á launalausu orlofi hjá nýja vinnuveitandanum enda á hann að hafa fengið greidd orlofslaun við starfslok hjá fyrri vinnuveitanda.
 

Starfsmaður skal fá 13,04% orlofsfé á yfirvinnu og álagsgreiðslur samkæmt viðkomandi kjarasamningi 

Áunninn orlofsréttur látins starfsmanns skal renna til dánarbús hans.