Starfsheiti og starfsmat

• aðferð til að leggja samræmt mat á ólík störf
• aðferð til að gera forsendur launaákvarðana sýnilegri
• aðferð til þess að gera rökin á bak við launaákvarðanir skýrari
• leið til að ákvarða sömu laun fyrir sambærileg eða jafnverðmæt störf

Starfsmatskerfið er greiningartæki sem er notað til að meta með kerfisbundnum hætti þær kröfur sem störf gera til starfsmanna. Starfslýsingar eru metnar og því er mikilvægt að þær séu alltaf uppfærðar og nýjar. Markmið starfsmats er að tryggja að starfsmönnum séu ákvörðuð laun með eins málefnalegum og hlutlægum aðferðum og hægt er og á að leiða til þess að störfum sé raðað þannig til grunnlauna að þau séu hin sömu fyrir störf sem metin eru jafnkrefjandi, óháð starfsstöðum, stéttarfélagi eða kyni.

• mat á persónulegri hæfni starfsmanna í starfi
• mat á árangri starfsmanna í starfi
• mat á frammistöðu starfsmanna í starfi

Mikilvægt er að hafa í huga að starfsmat metur aðeins grunnkröfur til starfa en ekki einstaklingsbundna hæfni starfsmanna. Með öðrum orðum þá er lagt mat á það hvaða kröfur eru gerðar til starfsmanns í tilteknu starfi. Ekki er lagt mat á einstaklingsbundna hæfni jafnvel þó umfram hæfni eða hæfileikar hafi bein eða óbein áhrif á frammistöðu í starfi.

Heimasíða starfsmats heldur utan um mat á öllum störfum sveitarfélag. Útgefin störf gilda í öllum sveitarfélögum en staðbundið starfsmat gildið í viðkomandi sveitarfélagi sem óskaði eftir starfsmati á sínu starfi. 

Undir Starfahópar og stiganiðurbrot  er að finna störfin eftir starfahópum.

Hópurinn Fræðslu-, íþr- og tómstundasvið  er að finna leikskólaliða sem hefur heildarstiganiðurstöðu 404 stig og fer því í launaflokk 131. Tölurnar sem byrtast á milli frá 1 og upp í 3 sýna á hvaða þrepi starfið er í viðkomandi þætti. 

Eins og í dæminu hér ofar er talað um þrep og þætti. Hér er hægt að skoða síðuna sem heitir þátta- og þrepaskilgreiningar  sem skipta starfinu niður á 13 þætti. Síðan skiptist hver þáttur í eitt til átta þrep eftir vægi hvers þáttar. 

Sem dæmi þá er starfaniðurbrot leikskólaliða þannig. 

1. ÞÁTTUR – 3. þrep – 60 stig - Þekking

Starfið krefst verkkunnáttu til að leysa ólík og oft á tíðum nokkuð flókin verkefni. Þess er einnig krafist að starfsmaður geti stjórnað viðeigandi vélum og tækjum og notað þau verkfæri sem starfið krefst. Auk þess er nauðsynlegt að starfsmaður hafi þekkingu á stafsetningu, málfræði og setningafræði og sé fær um að beita almennum reiknireglum, til dæmis prósentum. Krafist er:

1. Formlegra prófa af styttri námsbrautum eða lengri námskeiða eða;
2. Nokkurrar starfs- og/eða stjórnunarreynslu á starfssviðinu.

2 ÞÁTTUR – 3 þrep – 39 stig - Hugræn færni

Starfið krefst færni í að greina, skapa eða þróa lausnir þar sem þörf er á að túlka upplýsingar eða aðstæður og leysa fjölbreytt vandamál eða móta, vinna að áætlunum til skemmri tíma (allt að nokkrar vikur). Starfsmaður þarf að geta notað þekkingu sína og reynslu til þess að leggja mat sitt á og greina aðstæður eða vandamál í starfi og þekkja hvaða aðferðir eða leiðir skuli nota til þess að leysa verkefnin eða vandamálin.

3 ÞÁTTUR – 3 þrep – 39 stig - Samskiptafærni

Starfið felur í sér eitthvert/einhver eftirfarandi atriða:

1. Umönnun, þar sem starfsmaður þarf að uppfylla grunnþarfir notenda s.s. um mat, drykk, samræður, afþreyingu o.s.frv. eða;
2. þjálfun, kennslu, hvatningu eða félagsmótun, þ.e. starfsmaður er ábyrgur fyrir að þjálfa eða hvetja annað starfsfólk, eða hann tekur þátt í félagsmótun eða félagslegri virkjun notenda þjónustunnar og undirbúningi vegna þessa eða;
3. Miðlun fjölbreyttra upplýsinga, munnlega eða skriflega, til ólíkra hópa, eða;
4. Að beita ráðgjafar-, leiðsagnar-, samninga- eða fortölufærni, eða;
5. Að nota annað tungumál en íslensku, þar sem þörf er á að miðla almennum upplýsingum á því tungumáli.

Samskiptafærni í starfi er stór hluti starfsins og þess er krafist að starfsmenn hafi einhvers konar þjálfun eða reynslu af samskiptum að baki, t.d. í formi námskeiða eða starfsþjálfunar.

4 ÞÁTTUR – 2 þrep – 26 stig - Líkamleg færni

Starfið krefst handlagni, fingrafimi, samhæfingar eða næmni þar sem þörf er á nokkurri nákvæmni

5 ÞÁTTUR – 2 þrep – 26 stig - Frumkvæði og sjálfstæði

Starfið felur í sér að vinna samkvæmt leiðbeiningum og fyrirmælum og taka minniháttar ákvarðanir að eigin frumkvæði. Vandamálum er vísað til verkstjóra eða yfirmanns. Starfið er að öðru leyti ekki unnið undir stífri verkstjórn og eftirliti, þ.e. yfirmaður þarf ekki að vera á staðnum.

6 ÞÁTTUR – 3 þrep – 30 stig - Líkamlegt álag

Í starfinu felst:

1. Reglulegt líkamlegt erfiði (til dæmis þegar reglulega þarf að lyfta eða bera, ýta eða toga meðalþunga hluti, nudda eða skrúbba eða starfa í óþægilegri líkamsstöðu) eða;
2. Takmarkað líkamlegt erfiði að jafnaði en starfsmaður þarf reglubundið að beita miklu líkamlegu erfiði (til dæmis þegar þarf að lyfta eða bera, toga eða ýta þungum hlutum eða starfa í mjög óþægilegri líkamsstöðu).

7 ÞÁTTUR – 3 þrep – 30 stig - Hugrænar kröfur

Starfið krefst almennrar aðgæslu og einbeitingar, auk:

1. mikillar aðgæslu í nokkrar klukkustundir í senn, eða:
2. aukinnar einbeitingar í nokkrar klukkustundir í senn, eða:
3. mikillar einbeitingar í eina til tvær klukkustundir í senn, eða:
4. töluverðs vinnutengds álags svo sem vegna tímamarka, truflana eða mismunandi krafna sem starfsmaður þarf að mæta samtímis.

8 ÞÁTTUR – 2 þrep – 20 stig - Tilfinningalegt álag

Starfið er þess eðlis að starfsmaður er í samskiptum við aðila sem vegna aðstæðna sinna eða hegðunar geta öðru hvoru valdið starfsmanni einhverju tilfinningalegu álagi.

9 ÞÁTTUR – 3 þrep – 39 stig - Ábyrgð á velferð fólks

Í starfinu felast talsverð bein áhrif á velferð einstaklinga eða hópa, þegar:

1. Starfsmaður þarf að greina þarfir einstaklinga eða hópa sem eru háðir starfsmanni vegna grunnþarfa og veita þeim viðeigandi umönnun eða þjónustu.
2. Starfsmaður þarf í starfi sínu að framfylgja og/eða innleiða lög eða reglugerðir sem hafa bein áhrif á heilsu, öryggi eða velferð fólks.

10 ÞÁTTUR – 2 þrep – 26 stig - Ábyrgð á stjórnun

Starfið felur í sér einhverja beina ábyrgð á verkstjórn, samræmingu á vinnu annarra eða þjálfun annarra starfsmanna. Vinnan felur í sér reglubundna ráðgjöf, leiðsögn, eftirlit eða þjálfun annarra starfsmanna.

11 ÞÁTTUR – 1 þrep – 13 stig - Ábyrgð á fjármunum

Starfið felur í sér takmarkaða eða enga beina ábyrgð á fjármunum. Stöku sinnum kann starfið að fela í sér meðhöndlun lítilla fjárhæða, kortagreiðslur, reikninga eða sambærilegt.

12 ÞÁTTUR – 2 þrep – 26 stig - Ábyrgð á búnaði

Starfið felur í sér nokkra beina ábyrgð á búnaði, tækjum og mannvirkjum. Starfið felur að jafnaði í sér ýmist:

1. Meðhöndlun eða úrvinnslu skriflegra og tölvutækra upplýsinga þar sem alúð,nákvæmni, trúnaður og öryggi við meðhöndlun er mikilvæg eða:
2. Notkun verðmæts búnaðar af varkárni eða:
3. Ræstingu bygginga, ræsting á svæðum eða sambærilegt eða:
4. Einhverja, nokkra ábyrgð á öryggisgæslu bygginga, svæða eða sambærilegt eða:
5. Daglegt viðhald á búnaði eða aðstöðu eða:
6. Gæslu á einkaeigum annarra eða:
7. Pantanir eða lagerstjórn á takmörkuðu umfangi birgða.

13 ÞÁTTUR – 3 þrep – 30 stig - Vinnuaðstæður

Starfið krefst þess að starfsmaður;

1. vinni reglulega við aðstæður sem teljast óþægilegar, ónotalegar eða hættulegar samkvæmt fyrrnefndri skilgreiningu, eða;
2. mæti reglulega starfsins vegna óþægilegri eða hættulegri hegðun annars fólks, s.s. ofbeldi, ógnunum eða alvarlegu áreiti.

 Niðurstaða

404 stig og launaflokkur 131 og að auki persónuálag og önnur laun. Þannig er hægt að bera starfið saman við önnur störf og skoða fleiri þrep til að meta hvort þrepið passa við starfið. Ef svo er ekki þá er hægt að fara fram á endurmat á starfinu.

Ósk um endurmat er oftast vegna breytinga á starfi, þ.e. helstu verkefni eða skyldur starfs hafa breyst. Til þess að óska eftir endurmati í starfsmati þarf vinnuveitandi og/eða starfsmaður að fylla út endurmatsbeiðni sem er að finna hér fyrir neðan. Hægt er að leita aðstoðar fulltrúa stéttarfélags, yfirmanns og starfsmatsteyma í héraði við að útbúa beiðni. Fyrir beiðni um endurmat skulu færð skýr skrifleg rök.  Þar skal koma fram hvaða breytingar hafa orðið á starfinu frá því að starfið var síðast metið eða hvaða starfskröfur eru taldar hafa verið vanmetnar í fyrra mati.

Til að beiðni teljist gild þarf að fylgja henni eftirfarandi gögn; 

1. Útfyllt endurmatsbeiðni – sem innheldur rökstuðning á þeim breytingum sem hafa orðið á starfinu og á hvaða þáttum
2. Upprunaleg starfslýsing (sem fyrra mat byggði á)
3. Ný starfslýsing, dagsett og undirrituð af yfirmanni
4. Útfylltur spurningarlisti (fylla þarf út allan spurningalistann – þó svo einungis sé óskað eftir breytingum á einum þætti eða fleirum)

Öll þessi gögn má nálgast neðst á síðunni á heimasíðu Starfsmats  Athugið að viðbót við endurmat þarf eingöngu ef endurmeta á fleiri en þrjá þætti. 

Ef sótt er um endurmat getur það leitt til þess að matið fyrir starfið verði endurskoðað í heild sinni. Slík endurskoðun getur leitt til breytinga á mati á öðrum þáttum sem ekki er gerð athugasemd við. Allar endurmatsbeiðnir eru skoðaðar í samhengi við mat á öðrum störfum. Beiðni með ófullnægjandi rökstuðningi og gögnum verður vísað frá og hlutaðeigandi aðilum leiðbeint um ágalla á beiðni.